Үлгэр... зөвхөн үлгэр...

Баадай нэгэн удаа лам нар дуганд ном хурж байхад нь мөргөхөөр очвол дуганч лам нь Баадайтай уулзаад:
“За хөө чи манай лам нар ямар уншлага хурж байна, хэлээд орхи!” гэсэнд Баадай хэсэг чагнаснаа:
“Минийхээр бол “Үнээ тугал үзэв үү, харав уу, хонь үргэлээ! Байзаарай, банзал урагдлаа” гэж байх шиг байна” гэсэнд дуганч:
“Чам шиг үхэрт бол тэгж л мөөрнө дөө!” гэсэнд Баадай:...
“Тэгвэл танай лам нар таныхаар бол юу гэж мөөрөлдөж байна?” гэж асуусанд дуганч лам уурлан:
“Чам шиг номгүй хүнд бол ус өвс хоёрын аль ч мэдэгдэхгүй мөөрөлдөж байх шиг байна” гэсэнд Баадай:
“Манай тэндэхийн лам нар дандаа л манз цав гээд л мөөрөлддөг юм. Харин танай эндэхийн лам нар чинь бүр өвс усан дээрээ хүрсэн юм байж л дээ” гэсэнд дуганч лам үг олж эс чадаад “За тэнэг минь мөргөсөн болоод яв!” гэсэнд Баадай “Би өвс усаа булаалдсан үхэрүүдэд мөргөж үзээгүй толгой доо” гэж хэлээд яваад өгчээ.

Баадай их замд орж явсаар үдийн халуун болоход ихэд ядарсан тул замын хажууд түүдэг гал ноцоогоод хув хар тогоондоо ус дүүргэн цай буцалгаж суутал ноёны жишүүл бололтой нэг хиа хүрч ирээд:
“Ай муу бадарчаан! Энэ замаар манай Дархан ноён морилж яваа тул бушуухан зам зайл хөө!” гэсэнд Баадай:
“Танай ноён хир зэргийн дархан бэ?” гэж асуусанд нөгөө хиа уур нь хүрсэн бололтой:
“Ямар ч л байсан эзэн хаанаас Дархан цол шагнагдсан юм даа хөө! Чи яах нь вэ?” гэсэнд Баадай:...
“Танай ноён тийм дориун дархан юм бол түүгээр чинь муу хар тогоогоо хадуулъя даа!" Гэсэнд хиа уурлан:
“Муу тэнэг минь олон үг донгосолгүй зам зайл” гэсэнд Баадай “Хөөе тэнэг ээ! Чамайг зайл гэж байна! гээд таягаараа замыг нүдсэнд хиа тэсгэлгүй уурлан “За чи гайгүй ингээд л новширч бай! Ноёнд айлтгаад толгойгий чинь авахуулна даа! гээд буцан харайлгасанд Баадай:
“Хөөе! Танай тэр ноён чинь толгойгүй юм уу? Миний муу зантгар толгой таарахгүй биз дээ гэж айлтгаарай л даа!” хэмээн хойноос нь хашгирчээ. Удсангүй ноёнтон бараа бологчдоо дагуулан хүрч ирэхэд Баадай зам дээр нь хөндлөн гулд суугаад том хар аягандаа цай дүүргэн ууж суусанд ноёнтон гайхан хараад:
“Үүний аягыг нь хараач та нар, худаг шиг” гэж доромжлон хэлсэнд Баадай:
“Энэ ноёны худаг нь миний аяга шиг байгаа юм чинь адуу нь ч гэж зурам шиг юм байдаг байх даа” гэвэл ноён:
“Энэ золигийн малгайг харав уу, дээвэр шиг?” гэхэд Баадай:
“Дээвэр нь миний малгай шиг байгаа юм чинь ноёны өргөө нь бүр өөвөнх юм байна л даа” гэж хэнэггүй хэлсэнд ноёнтны уур буцлан:
“Чи ер нь намайг хэн гэж бодож байна хөө!” гэж омогтой асуусанд Баадай:
“Тэгвэл та намайг бас хэн гэж бодож байна?” гэж асуусанд ноён:
“Намайг ноён гэдэг юм. Чамайг зулбасга гэдэг юм” гэсэнд Баадай:
“Танай хатан над шиг том юмаар зулбачихдаг болохоор мөн ч ойгүй том амьтан байх нээ!” гэж Баадайг хариулсанд албат нар нь инээд алдаж гэнэ. Дархан ноён:
“Үүнтэй юм яривал ичгүүр болж мэднэ” гэж болгоомжлоод юу ч хэлэлгүй тойрон явж гэнээ.

Урьд нэг бадарчин нэгэн хийд дээр очоод “Хуралд хуръя” гэж гуйсанд гэсгүй ихэмсэглэж байгаад “Бадарчин! Чи хэнгэрэг цохиж чадах уу?” гэж асуув. Бадарчин “Чадна” гэлээ. Гэсгүй “Тэгвэл чи хэнгэрэг цохих болжээ” гээд гол мөрний адагт нэг том хэнгэрэгний дэргэд суулгажээ. Ингээд хурал эхэллээ. Бадарчин хэнгэргээ цохихдоо цагаас хожигдуулж огт хөгийг нийлүүлж чадахгүй байв аа...
Гэсгүй нөгөө бадарчинг дуудаж “Чи яасан амьтан бэ? Цанг гүйцэхгүй үргэлж хэнгэрэг хожигдуулж байна. Тэгж болохгүй” гээд арай л бэрээдсэнгүй, айхавтар аашилж гэнэ.
Бадарчин “За би хэнгэргийг цангаас одоо хожигдуулахгүй” гэжээ.
Энэ завсар хурал цэглэж лам нар манжаа ч ууж гүйцээгүй, хурал ч эхлээгүй байтал бадарчин гэнэт ганцаараа хэнгэргээ “Дүн дүн” цохилон байхад гэсгүй тэр бадарчинг дуудаж ирээд” Чи яасан задарсан дэглэмгүй бадарчин бэ? Хурал эхлээгүй байхад хамаагүй ганцаараа хэнгэргээ хэн цохь гэсэн бэ?” гэв.
Бадарчин “Аа би цан гүйцэх биш, эртхэн дөхөж байвал дээр бизээ” гэжээ. Гэсгүй юу ч хэлсэнгүй өнгөрөв. Тэгтэл лам нар гадаалав. Бадарчин бас хамт гадааллаа.
Гэсгүй нөгөө бадарчинг дуудаж ирээд “Чи юунд хэнгэрэг орхиж гарав? Үүнээс хойш ингэж орхиж болохгүй шүү” гэж тушаав.
Бадарчин “За” гэв. Хурал эхлэж, баахан хурсны дараа лам нар бас гадаалав. Ажиглавал бадарчин үлдээд хэнгэргээ тайлж үүрэн гарчээ. Ингэхэд нь гэсгүй уурлаж “Хэнгэрэг үүрсэн бадарчинг дуудаж авчир” гэж нэг ламыг явууллаа.
“Бадарчин аа! Чамайг гэсгүй дуудаж байна” гэсэнд бадарчин “Пээ” гэж амаа бариад “Ээ би чинь бас л хэнгэрэгнийхээ дохиурыг мартчихсан юм байна шүү дээ” гэсэнд лам нар цөм инээд алдацгаажээ. Ингээд юу ч болсонгүй өнгөрч гэнээ.

Баадай харь хошууны нэг отогт хэдэн сар болсны дараа гэрлэх болж гэнэ. Түүний танилууд нь Баадайд гэр барьж өгөөд хурим зарлан нэг авгайтай гэрлүүлж гэнэ. Баадай гэрлэснийхээ маргааш нөгөө эхнэртээ хэлэхдээ “За одоо би нэгэнт гэрлэсэн хойно чи явж үзнэ үү дээ” гэж гэнэ. Тэгэхээр нь эхнэр нь:
“Баадай минь юу болж байгаа чинь энэ вэ?” гэж асуусанд Баадай:
“Би чинь нутагтаа авгайтай хүн байхгүй юу? Харин гэрлэж амжаагүй байсан юм” гэж гэнэ. Ингээд Баадай авгайгаа төрхөмд нь хүргэж өгөхөөр явах замдаа:
“За чи намайг дахиад гэрлэх үед миний авгай болдог юм шүү!” гэж хэлсэнд авгай “Тэгвэл чи намайг хүргэж өгөхийн хэрэг юу байна?....” гэсэнд:
"Би чинь эр хүн шүү дээ. Ингэхлээр бас авгай авсан удаатай байхад бас салсан удаатай байх нь дээр байхгүй юу!” гэж гэнэ.

Урьд нэг бадарчин хол газар явсанд ер айл тааралдсангүй. Тэр бадарчин ихэд ядарч өлсч цангасаар явтал ашгүй хөдөөний ганц гэр тэртээ тэнд харагдаж гэнэ. Бадарчин магнайгаа тэнийтэл баярлан хурдан хурдан алхсаар тэр айлд ортол гэр дотор нь ганцхан авгай сууж байв гэнэ.Харвал тун баян айл бололтой ажээ. Бадарчинг ороод мэндлэж суусны дараа авгай цай, хэдэн хатуу ээзгий тавьсан тавагтай юм авч өгөв гэнэ... Тэгээд нөгөө авгай босч “Одоо удахгүй хар хүн минь ирнэ. Хоолоо хийе” гэж хэлэн эргүүлэг дээр байсан том тогоотой хуучин шөлийг авч гал дээрээ тавиад атга хүрэхгүй цагаан будааг нөгөө далай шиг их шөлөн дотор чулуудчихаад суужээ.

Бадарчин “Энэ айлын мал нь оторт яваад эхнэр хар хүн хоёр гэртээ байгаа юм байх даа. Энэ авгай ч бузгай харамч хайрхан юм даа. Яаж үүнийг нь энэнд мэдэгдье дээ байз” гэж бодолхийлэн сууж байв гэнэ.

Тэгээд гэнэт “Хээн” гэсэнд нөгөө авгай “Яав?” гэжээ. “Үгүй зүгээр, юм гэж хачин байх юм даа. Газар газрын будаа буцлах нь хүртэл тэс өөр юм даа. Манай тэндэхийн будаа буцлахдаа “Чи цаашаа, би наашаа” гэж чихэлдэн буцалдаг юм. Гэтэл танай эндэхийнх буцлахдаа “Хөөе, хөөе! Чи хаана байна, би хаана байна” гэж дуудалцаж их шөлөн дотор сарниж гүйцсэн будаа бие биеэ олохгүй төөрөлдөн хашгирахыг би олж сонсоод л гайхаж суухдаа “Хээн” гэж дуугарчихлаа” гэсэнд нөгөө авгай жуумалзаад дахин будаа нэмж хийсэн гэдэг.

Баадай нэг айлд хоносонд тэр айл таташ хийж өгч гэнээ. Баадай амтанд нь болоод нэлээд хэдэн аяга явуулчихсандаа баахан нэрэлхэх байдал үзүүлэн сүүлчийн удаа аягаа тосохдоо “За одоо жаахан шөл хийчих” гэсэнд айлын авгай зориуд дан шөл хийхээр шийдээд халбаганд орсон мах гурилыг хариулан тунгааж гэнэ.
Гэтэл Баадай түүнийг хараад “За за! Нэг хоёр дэвхэрвэл дэвхрэг” гэсэнд тэр авгай аргагүй гурил болоод махнаас нь хэд хэдийг дэвхрүүлж гэнэ дээ.

Урьд нэг бадарчин жасаа даллагаа авахуулсан айлд ортол гэр дүүрэн хүн найрлаж байхад нь хатавчинд суугаад чанга дуугаар “Бүгдийн амрыг айлтгая” гэсэнд нэг ч хүн дуугарсангүй.
Бурханы баруун талд тэр айлын жасааг уншсан бололтой нэг том лам сууж байв. Тэр лам ихэмсгээр үүд рүү байн байн ширтэж хэлсэн нь: “Тэр үүдэнд сууж байгаа бадарчин хувраг сахалтай юм байна. Түүнийг дээш суулга” гэлээ... Бадарчин хатавчнаас хоймор өөд харж чангаар “Ай, хөөрхий! Манай тэнд санваар ахалдаг юмсан, танай энд сахал ахладаг юм байжээ. Тэгвэл, дээш суухад яах вэ дээ” гээд найрын хүмүүсийн дундуур зүтгэж явсаар том ламын дэргэд очиж суув.
Том лам “Та хаа хүрээд ирэв?” гэв.
Бадарчин “Би баруун зууд очиж ном базааж цаниад сайжруулж яваад ирлээ” гэхэд нөгөө том лам юу ч ярьсангүй, нүдээ аньж залбиран уншлагаа уншив. Өлссөн бадарчин ч юм сайн идэж гэнэ.

THERE were two lasses, daughters of one mother, and as they came from the fair, they saw a right bonny young man stand at the house-door before them. They never saw such a bonny man before. He had gold on his cap, gold on his finger, gold on his neck, a red gold watch-chain -- eh! but he had brass. He had a golden ball in each hand. He gave a ball to each lass, and she was to keep it, and if she lost it, she was to be hanged. One of the lasses, 'twas the youngest, lost her ball. I'll tell thee how. She was by a park paling, and she was tossing her ball, and it went up, and up, and up, till it went fair over the paling; and when she climbed up to look, the ball ran along the green grass, and it went right forward to the door of the house, and the ball went in and she saw it no more.

So she was taken away to be hanged by the neck till she was dead because she'd lost her ball.

But she had a sweetheart, and he said he would go and get the ball. So he went to the park gate, but 'twas shut; so he climbed the hedge, and when he got to the top of the hedge, an old woman rose up out of the dyke before him, and said, if he wanted to get the ball, he must sleep three nights in the house. He said he would.

Then he went into the house, and looked for the ball, but could not find it. Night came on and he heard bogles move in the courtyard; so he looked out o' the window, and the yard was full of them.

Presently he heard steps coming upstairs. He hid behind the door, and was as still as a mouse. Then in came a big giant five times as tall as he, and the giant looked round but did not see the lad, so he went to the window and bowed to look out; and as he bowed on his elbows to see the bogles in the yard, the lad stepped behind him, and with one blow of his sword he cut him in twain, so that the top part of him fell in the yard, and the bottom part stood looking out of the window.

There was a great cry from the bogles when they saw half the giant come tumbling down to them, and they called out, 'There comes half our master; give us the other half.'

So the lad said, 'It's no use of thee, thou pair of legs, standing alone at the window, as thou hast no eye to see with, so go join thy brother'; and he cast the lower part of the giant after the top part. Now when the bogles had gotten all the giant they were quiet.

Next night the lad was at the house again, and now a second giant came in at the door, and as he came in the lad cut him in twain, but the legs walked on to the chimney and went up it. 'Go, get thee after thy legs,' said the lad to the head, and he cast the head up the chimney, too.

The third night the lad got into bed, and he heard the bogles striving under the bed, and they had the ball there, and they were casting it to and fro.

Now one of them has his leg thrust out from under the bed, so the lad brings his sword down and cuts it off. Then another thrusts his arm out at other side of the bed, and the lad cuts that off. So at last he had maimed them all, and they all went crying and wailing off, and forgot the ball, but he took it from under the bed, and went to seek his true-love.

Now the lass was taken to York to be hanged; she was brought out on the scaffold, and the hangman said, 'Now, lass, thou must hang by the neck till thou be'st dead.' But she cried out:

'Stop, stop, I think I see my mother coming!
O mother, hast brought my golden ball
And come to set me free?'

'I've neither brought thy golden ball
Nor come to set thee free,
But I have come to see thee hung
Upon this gallows-tree.'

Then the hangman said, 'Now, lass, say thy prayers, for thou must die.' But she said:

'Stop, stop, I think I see my father coming!
O father, hast brought my golden ball
And come to set me free?'

'I've neither brought thy golden ball
Nor come to set thee free,
But I have come to see thee hung
Upon this gallows-tree.'

Then the hangman said, 'Hast thee done thy prayers? Now, lass, put thy head into the noose.'

But she answered, 'Stop, stop, I think I see my brother coming!' And again she sang, and then she thought she saw her sister coming, then her uncle, then her aunt, then her cousin; but after this the hangman said, 'I will stop no longer; thou'rt making game of me. Thou must be hung at once.'

But now she saw her sweetheart coming through the crowd, and he held over his head in the air her own golden ball; so she said:

'Stop, stop, I see my sweetheart coming!
Sweetheart, hast brought my golden ball
And come to set me free?'

'Aye, I have brought thy golden ball
And come to set thee free,
I have not come to see thee hung
Upon this gallows-tree.'

And he took her home, and they lived happy ever after.

Урьд нэг бадарчин нэг айл руу очиж явтал айлын сэтэртэй том хар нохой давхиж ирээд урах ноцохыг завдахад нь бадарчин барьж явсан хоёр урт модоороо нөгөө нохойг гаслатал нь жанчив.

Тэгээд тэр айлд орвол нэг ихээхэн ямбалсан тарган чавганц хойт орон дээ хажуулж байснаа босч ирээд бадарчинг: “Бадарчин чи манай Гомбо махгалын сэтэртэй хар нохойг хамаагүй дураараа ямар учраас зодов?” гэж сүрхий аашлав.

Бадарчин: “Шагжаатүвийн сэтэртэй шар халзан бандийг урчих гэж байна. Тэгэхлээр нь зодсон юм даа” гэсэнд чавганц юу ч хэлсэнгүй гэнэ.

ONCE upon a time, and be sure 'twas a long time ago, there lived a poor woodman in a great forest, and every day of his life he went out to fell timber. So one day he started out, and the goodwife filled his wallet and slung his bottle on his back, that he might have meat and drink in the forest. He had marked out a huge old oak, which, thought he, would furnish many and many a good plank. And when he was come to it, he took his axe in his hand and swung it round his head as though he were minded to fell the tree at one stroke. But he hadn't given one blow, when what should he hear but the pitifullest entreating, and there stood before him a fairy who prayed and beseeched him to spare the tree. He was dazed, as you may fancy, with wonderment and affright, and he couldn't open his mouth to utter a word. But he found his tongue at last, and, 'Well,' said he, 'I'll e'en do as thou wishest.'

'You've done better for yourself than you know,' answered the fairy, 'and to show I'm not ungrateful, I'll grant you your next three wishes, be they what they may.' And therewith the fairy was no more to be seen, and the woodman slung his wallet over his shoulder and his bottle at his side, and off he started home.

But the way was long, and the poor man was regularly dazed with the wonderful thing that had befallen him, and when he got home there was nothing in his noddle but the wish to sit down and rest. Maybe, too, 'twas a trick of the fairy's. Who can tell? Anyhow, down he sat by the blazing fire, and as he sat he waxed hungry, though it was a long way off supper-time yet.

'Hasn't thou naught for supper, dame?' said he to his wife.

'Nay, not for a couple of hours yet,' said she.

'Ah!' groaned the woodman, 'I wish I'd a good link of black pudding here before me.'

No sooner had he said the word, when clatter, clatter, rustle, rustle, what should come down the chimney but a link of the finest black pudding the heart of man could wish for.

If the woodman stared, the goodwife stared three times as much. 'What's all this?' says she.

Then all the morning's work came back to the woodman, and he told his tale right out, from beginning to end, and as he told it the goodwife glowered and glowered, and when he had made an end of it she burst out, 'Thou bee'st but a fool, Jan, thou bee'st but a fool; and I wish the pudding were at thy nose, I do indeed.'

And before you could say Jack Robinson, there the Goodman sat and his nose was the longer for a noble link of black pudding.

He gave a pull, but it stuck, and she gave a pull, but it stuck, and they both pulled till they had nigh pulled the nose off, but it stuck and stuck.

'What's to be done now?' said he.

"Tisn't so very unsightly,' said she, looking hard at him.

Then the woodman saw that if he wished, he must need wish in a hurry; and wish he did, that the black pudding might come off his nose. Well! there it lay in a dish on the table, and if the goodman and goodwife didn't ride in a golden coach, or dress in silk and satin, why, they had at least as fine a black pudding for their supper as the heart of man could desire.